W wielu krajach Europy i Świata pojęcie „społeczeństwo informacyjne” to nie chwytliwe hasło, lecz codzienna rzeczywistość, a większość spraw urzędowych już od wielu lat załatwiana jest on-line. Przy obecnym rozwoju technologii, dostępności do sprzętu i oprogramowania, a także w świetle obowiązujących regulacji prawnych nie ma żadnych przeszkód, aby w krótkim czasie dolnośląskie gminy stały się krajową awangardą w tym obszarze.

Trzeba sobie uzmysłowić, że w warunkach polskich większość barier uniemożliwiających pełną obsługę petentów on-line ma charakter głównie organizacyjno-psychologiczny, a nie technologiczny, czy finansowy, jak się powszechnie uważa. Bariery te są stosunkowo łatwe do pokonania, jeśli do walki z nimi wykorzystane zostaną świadomość korzyści, konsekwencja w działaniach i twórcza wyobraźnia. Korzyści które wiążą się z wejściem do klubu „społeczności zinformatyzowanych” łatwo przeliczyć można na pieniądze – zarówno te, które mogą pozostać w portfelach obywateli, jak i te, które mogą dodatkowo zasilić budżety gmin. Należy do nich także zaliczyć zanikanie różnic cywilizacyjnych pomiędzy Dolnym Śląskiem i graniczącymi z nim zagranicznymi regionami, a także innymi krajami europejskimi. Spójna i łatwa komunikacja to dziś warunek rozwoju dowolnych gałęzi gospodarki, jest ona także niezbędnym czynnikiem europejskiej integracji.
Pomysł realizacji badania i oceny serwisów internetowych gmin powstał na Walnym Zgromadzeniu Członków Stowarzyszenia na Rzecz Promocji Dolnego Śląska w styczniu 2007 r. Niecałe trzy miesiące trwały dyskusje nad zakresem, szczegółowością i metodologią przeprowadzenia badań, ukończone decyzją o ich realizacji i podpisaniu trójstronnego porozumienia w marcu 2007 r. pomiędzy Wyższą Szkołą Handlową we Wrocławiu, Agencją Interaktywną 3Cube i Stowarzyszeniem na Rzecz Promocji Dolnego Śląska.

Pierwsze badania przeprowadzone w kwietniu i maju 2007 r. zakończone zostały opracowaniem podsumowującego raportu , a następnie wręczeniem dyplomów 30 gminom – laureatom. Duże zainteresowanie wynikami pierwszego badania oraz jego spory rezonans w środowisku samorządowym spowodowały decyzję o powtórzeniu badań w kolejnym roku, przy wykorzystaniu tej samej metodologii i w analogicznym okresie. Druga tura badań odbyła się zatem w kwietniu i maju 2008 r. Wykorzystano opracowaną uprzednio metodykę, formularze ankietowe i opracowaną przez Agencję 3Cube aplikację bazodanową do zarządzania przebiegiem badań i gromadzenia wyników.

W badaniu uczestniczyła tym razem znacznie większa liczba studentów (240 osób), których starannie przygotowano do badań oraz zapoznano z wynikami pierwszej tury badań. Zapewniło to sprawną realizację prac w wyznaczonym terminie, a także przyczyniło się do bardzo wnikliwego analizowania zawartości serwisów. Z tego też względu niektóre ze szczegółowych ocen okazały się być bardziej surowe, niż poprzednio.

Mimo to, porównanie ocen przeprowadzonych w dwu kolejnych latach wyraźnie wskazuje na ogólną poprawę jakości serwisów. Zmniejszył się także ogólny rozrzut ocen, który w roku 2007 mieścił się w przedziale 44,67-160,71 pkt. (a zatem rozrzut wynosił 126,04 pkt., co stanowiło ponad 62% całkowitej oceny), a w roku 2008 oceny zmieściły się w przedziale 53,90-152,71 pkt. (rozrzut wynosił zatem 98,81 pkt., czyli niecałe 49% oceny).

Jak widać z rys. 24 w ciągu roku znikły całkowicie niesatysfakcjonujące oceny serwisów. Z dumą możemy stwierdzić, że obecnie w województwie dolnośląskim nie ma już serwisów, które otrzymałyby ocenę niesatysfakcjonującą. Istotnie wzrosła liczba serwisów ocenionych jako dobre – o 21 serwisów (co stanowi 12,4% ogółu badanych serwisów). Zarazem liczba serwisów, które otrzymały ocenę mierną obniżyła się o 18 (10,7% ogółu).

Rys. 24 Porównanie zbiorczych wyników oceny serwisów w latach 2007 i 2008.

 

Największą poprawę jakości serwisów zaobserwować można w grupie gmin miejskich – prezentuje to rys. 25. Natomiast najmniejszą poprawę widać w serwisach gmin miejsko-wiejskich. Grupa serwisów gmin wiejskich, mimo że jest wśród nich bardzo dużo serwisów miernych, odnotowała również bardzo istotną poprawę w bardzo wielu zakresach. Jeśli te zaobserwowane zmiany chociaż częściowo zostały zainicjowane wskutek ubiegłorocznych badań, to jeden z celów ich podjęcia należy uznać za osiągnięty. Nie oznacza to oczywiście końca projektu Interaktywna Gmina, a raczej motywację, aby projekt ten powtarzać w kolejnych latach i intensyfikować.
Można uznać, iż w ciągu roku poziom „cywilizacji internetowej” gmin dolnośląskich uległ wyraźnemu podniesieniu. Urzędy gmin coraz bardziej dbają o swoje serwisy, niezależnie od udostępniania rutynowo wymaganych informacji poprzez Biuletyn Informacji Publicznych.

Coraz więcej gmin ma własne serwisy przygotowane ze znaczną starannością logiczną i estetyczną. Niestety nadal mocno szwankuje zakres, szczegółowość i kompletność informacji. Dotyczy to zarówno informacji złożonych, gdzie trudności w ich zgromadzeniu mogą być częściowo zrozumiałe, jak i informacji prostych, będących bez wątpienia w posiadaniu władz gmin.

Rys. 25 Porównanie zbiorczych wyników oceny serwisów w latach 2007 i 2008 w grupach podziału administracyjnego województwa dolnośląskiego.

W przygotowaniu serwisów nadal dominuje model „akcyjności” jego opracowania. Gdy w gminie odbywają się jakieś szczególne wydarzenia, wówczas pojawia się inicjatywa wykorzystania Internetu do ich zaprezentowania. Gdy przemijają emocje nikt nie kontynuuje podjętych prac. Nadal w bardzo niewielu gminach serwisy internetowe są już rutynowym narzędziem bieżącej komunikacji władz gminy z obywatelami czy podmiotami gospodarczymi.

W gminach często brak jest formalnych redaktorów lub innych osób, które na bieżąco odpowiadałyby za zawartość serwisów, ich systematyczny rozwój i doskonalenie. Nikogo nie interesuje czy serwis satysfakcjonuje odbiorców, jakie informacje są naprawdę z niego pobierane, jak są wykorzystywane. Zdecydowanie nadal w większości serwisów lepiej prezentowane są informacje dedykowane przyjezdnym, niż te potrzebne stałym mieszkańcom. W wielu serwisach eksponuje się dobrze znane atuty gmin, ich walory turystyczne, obiekty o ustalonej marce, a nie pokazuje się miejsc mało znanych, choć ciekawych.

Aktualnie gminy nie są jeszcze nastawione na mobilność informacyjną i aktywność internetową swych mieszkańców lub przyjezdnych. Prezentują głównie swe dobrze znane i udokumentowane walory krajoznawcze, turystyczne lub gospodarcze. Faktycznie nowych, oryginalnych, naznaczonych piętnem lokalności informacji jest w serwisach nadal niewiele. A takich informacji właśnie najbardziej poszukują internauci.
Świadoma promocja gminy wymaga spójności i konsekwencji dotyczącej zakresu, szczegółowości i aktualności przekazywanych informacji. W tym zakresie niezwykle ważną dla promocji rolę może odegrać serwis internetowy.

W obecnej ocenie nie było w zasadzie w ocenie miejsca na docenienie starań gmin, aby ich serwisy szczególnie mocno uwypukliły specyfikę gminy, odnalazły i wskazały swe szczególne atuty i walory, gdyż taka ocena wymagałaby bardzo dobrego poznania specyfiki poszczególnych gmin. Zespól badający serwisy z naturalnych przyczyn nie mógł taką wiedzą dysponować. Ale będąc świadomymi potrzeby kształtowania „marki gminy” zachęcamy poszczególne środowiska gminne do tworzenia własnej marki i jej eksponowania w serwisach internetowych.

Autorzy badania są świadomi zarówno pewnej niedoskonałości badania, wynikającej z jego eksperymentalnego charakteru, jak i być może nie do końca wnikliwej obserwacji jego realizatorów. Przedsięwzięcie było pracochłonne i czasochłonne, w dodatku zrealizowane pod presją terminów narzuconych przez sam zespół.

Mamy jednak nadzieję, że poprzez porównanie wielu rozwiązań badanie wskazało te, które mogą stanowić dobre wzorce. Być może badanie przysporzyło także istotnych argumentów za celowością traktowania Internetu, jako ważnego narzędzia promocji i komunikacji wszystkim tym, którzy z różnych względów nie mogą w swych środowiskach spowodować istnienia dobrych serwisów jako regularnych narzędzi, a nie akcyjnych działań, podejmowanych incydentalnie. W wielu środowiskach istnieją hobbiści internetowi, którzy podejmują ciekawe inicjatywy jego wykorzystania, lecz częstokroć ich działania i starania spotykają się, co najwyżej z formalnym przyzwoleniem (w myśl zasady „chcesz – to rób”), a nie ze wsparciem organizacyjnym czy finansowym.

Praca nad dobrym serwisem nie jest równoznaczna wyłącznie z jego stworzeniem, nie jest też zadaniem jednoosobowym. Wymaga planu, kompetencji i regularnych działań. Codzienne życie gminy niesie wiele zdarzeń, które powinny być na bieżąco przekazane społeczności – i nie ma w tym celu lepszego medium, niż Internet. „Dostawcami informacji” jest wiele osób i podmiotów, a serwis internetowy musi zapewnić ich właściwą prezentację.

Druga edycja badań utwierdziła Autorów w przekonaniu o celowości powtarzania badań w kolejnych latach. Zapewni to z jednej strony możliwość doskonalenia opracowanego modelu zawartości serwisu, a z drugiej zapewni monitorowanie rozwoju i postępu wykorzystania Internetu w działaniach organizacyjnych i promocyjnych gmin. Można zatem oczekiwać, że rokrocznie pojawiać się będzie kolejny ranking dokonań gmin dolnośląskich w tym zakresie.

„Interaktywna Gmina” to naszym zdaniem pewien wzorzec komunikacji społecznej, niezbędnej dla prawidłowego działania społeczności lokalnych. Jest to wzorzec wyjątkowy, gdyż nie jest zamkniętym tworem, złożonym wyłącznie z szablonów, zasad, czy reguł. Rozwój społeczny i rozwój technologii powodować będą ciągle nowe określanie tego, co powinno stanowić kanon informacji potrzebnych społeczeństwu, jak i tego, jak należy je udostępniać.

Zapoczątkowana w ubiegły roku i kontynuowana niniejszym badaniem inicjatywa powinna przynieść dwojakie efekty – zewnętrzne w postaci coraz lepszych serwisów oraz wewnętrzne, w postaci coraz bardziej świadomie tworzonego, spójnego i kompleksowego środowiska informacyjnego gminy. Takich właśnie efektów inicjatorzy badania życzą wszystkim społecznościom lokalnym gmin dolnośląskich.